W Danii nie utożsamia się automatycznie sukcesu z dobrą sytuacją finansową, tylko równowagą między karierą zawodową a życiem prywatnym. Można ją osiągnąć tylko przy zachowaniu równouprawnienia płci.
Dania i inne kraje skandynawskie słyną z dbania o równouprawnienie płci. Równość kobiet i mężczyzn jest kamieniem węgielnym państwa opiekuńczego, czyli częścią skandynawskiego modelu życia. Przepisy zakazują dyskryminacji, a wiele rozwiązań prawnych ma zapewnić, by kobiety i mężczyźni mieli takie same szanse na rynku pracy, w edukacji czy w kontakcie ze służbą zdrowia.
Ze statystyk wynika jednak, że sporo jest jeszcze w tej kwestii do zrobienia.
Zdrowie
Oczekiwana długość życia kobiet urodzonych w Danii w latach 1974–1975 jest o 5,7 roku dłuższa niż mężczyzn urodzonych w tym samym okresie (odpowiednio 76,8 i 71,1 roku). Chociaż przewiduje się, że w przyszłości oczekiwana długość życia będzie coraz większa i różnica między płciami się zwiększy. Tak przynajmniej wynika z tendencji i prognoz. Dla dziewcząt i chłopców urodzonych w latach 2024–2025, różnica długości życia ma wynieść już tylko 3,6 roku.
Jedna z odpowiedzi na pytanie, skąd bierze się ta różnica, jest dbałość o zdrowie. W 2024 roku kobiety odwiedzały swojego lekarza rodzinnego częściej niż mężczyźni. Panowie robili to średnio 5,8 razy, a panie – 8,5 razy. Kobiety zdecydowanie rzadziej od mężczyzn korzystają ze szkodliwych używek takich jak alkohol i papierosy.
Kto rządzi?
Po duńskich wyborach parlamentarnych w 2026 roku aż 48% wybranych kandydatów stanowią kobiety. Jest to historycznie najbliższy równości wynik. Ogólnie rzecz biorąc, udział kobiet wśród parlamentarzystów oraz kandydatek do tej roli stale rośnie. W1943 roku kobiety stanowiły tylko 1,4% wybranych kandydatów.
W 2023 roku kobiety stanowiły 21% członków zarządów spółek i 16% wszystkich zarządzających menagerów. W tej kwestii niewiele się w Danii zmieniło od roku 2014.
Wynagrodzenie
Pracownicy o takim samym wykształceniu, stażu i obowiązkach powinni zarabiać tyle samo. Tak się jednak nie dzieje. W 2024 roku kobiety w Danii zarabiały średnio o 12,9% mniej niż mężczyźni. Luka płacowa została obliczona przez urząd statystyczny jako różnica między zarobkami kobiet i mężczyzn (proporcjonalnie do zarobków mężczyzn). Około 85% tej różnicy można przypisać segregacji rynku pracy, na którym zawody zdominowane przez mężczyzn są zwykle lepiej opłacane niż te zdominowane przez kobiety, a także temu, że mężczyźni są zwykle wyżej w hierarchii zawodowej.
Wielkość luki płacowej różni się w zależności od zawodu. Na przykład lekarka rodzinna zarabia o 9% mniej od lekarza, a kelnerka o 7% mniej od kelnera. W przypadku pisarzy i autorów innych treści kreatywnych różnica wynosi aż 15%, a w przypadku agentów nieruchomości i zarządców nieruchomości 10,2%. Większą równość płac widać w przypadku kasjerów i kasjerek, gdzie różnica wynosi 1,3%. Mężczyźni w Danii są płacowo dyskryminowani w zawodach fizjoterapeutów i masażystów relaksacyjnych, gdzie różnica wynosi 1,9% na ich niekorzyść.
Tym samym Duńczycy odkładają na emeryturę więcej niż Dunki. W 2024 roku aktywa emerytalne mężczyzn w wieku 60–69 lat były średnio o 16% wyższe niż kobiet w tym samym wieku. Warto jednak zauważyć, że w 2014 roku różnica wynosiła 24%, zatem luka oszczędności emerytalnych zmniejsza się.
W 2024 roku pary, w których kobieta zarabia więcej niż mężczyzna, stanowiły 29,2% wszystkich związków. Odsetek ten wzrósł o 10,2 punktu procentowego od 1987 roku.
Rodzina
2 sierpnia 2022 roku weszła w życie nowa ustawa o urlopach rodzicielskich. Zapewnia ona równe prawa mężczyznom i kobietom, dając obojgu rodzicom po 11 tygodni urlopu rodzicielskiego oraz dodatkowe 13 tygodni do swobodnego podziału. Reforma zrobiła dużą różnicę w życiu rodzinnym w Danii,.
W porównaniu z rodzicami z 2021 roku, ojcowie w 2024 roku wykorzystali o 37,6 dnia więcej urlopu tacierzyńskiego więcej, a matki o 38,1 dnia urlopu macierzyńskiego mniej. W rezultacie ojcowie w 2024 roku wykorzystali około jednej czwartej całkowitego urlopu rodzicielskiego. Mimo wszystko tatusiowie wciąż zajmują się małymi dziećmi rzadziej od matek. Ojcowie dzieci poniżej szóstego roku życia w 2024 roku pracowali średnio o 2,8 godziny tygodniowo więcej niż matki.
Ostatnie badanie OECD wykazało, że duńscy mężczyźni wykonują więcej prac domowych niż w jakimkolwiek innym kraju na świecie, choć wciąż nieco mniej niż duńskie kobiety.
Edukacja i kultura
Więcej kobiet niż mężczyzn zdobywa w Danii wyższe wykształcenie magisterskie. Tendencja przewagi kobiet na polu edukacji utrzymuje się od 2003 r.
Jednocześnie w 2024 r. ponad dwukrotnie więcej chłopców niż dziewcząt otrzymywało specjalną pomoc w edukacji w szkołach podstawowych.
Prawie dwukrotnie więcej kobiet niż mężczyzn wypożycza materiały z duńskich bibliotek publicznych. Chodzi zarówno o materiały fizyczne z bibliotek (książki, DVD itp.), jak i pozycje cyfrowe z eReolen. Jednocześnie aż 55,2% beneficjentów wsparcia ze strony Ministerstwa Kultury na działalność kulturalną stanowią mężczyźni. Odsetek kobiet otrzymujących granty w tej dziedzinie wzrósł od 2010 roku, kiedy to wynosił 38,5%.
Przyszłość równouprawnienia w Danii
Pierwsza duńska minister ds. równości płci została mianowany w 1999 roku, a pierwsza kobieta na stanowisku premiera – Helle Thorning-Schmidt -objęła urząd w 2011 roku. Mimo etykietki lidera w dziedzinie równości płci, zdaniem aktywistów i aktywistek Dania ma jeszcze wiele do zrobienia. Tak samo dla kobiet, jak i dla mężczyzn. Kiedy Światowe Forum Ekonomiczne opublikowało swój Raport o Równości Płci w 2023 roku, Dania zajęła 23. miejsce, co stanowiło awans w porównaniu z 32. miejscem rok wcześniej. Pomimo poprawy, postęp w zakresie równości płci w Danii nadal jest wolniejszy niż w innych krajach nordyckich.
Dobra wiadomość jest taka, że duńskie społeczeństwo wysoko ceni równe szanse. W ankietach mieszkańcy kraju deklarują wsparcie dla idei. Rząd, we współpracy ze społeczeństwem obywatelskim i sektorem prywatnym, deklaruje dążenie do tworzenia bezpiecznych i sprzyjających warunków dla wszystkich.
Warto pamiętać, że duńska ustawa o równym traktowaniu kobiet i mężczyzn sprawia, że mężczyźni i kobiety są traktowani jednakowo w miejscu pracy. Oznacza to na przykład, że pracodawca nie może preferować jednej płci nad drugą przy obsadzaniu stanowiska.
